Uzasadnienie
Ustawa o zmianie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii
(Dz. U. Nr 179, poz. 1485, z późn. zm.) została opracowana ze względu na pilną
potrzebę objęcia kontrolą ustawową substancji chemicznych, które są w ostatnim czasie
przedmiotem obrotu handlowego w sklepach, w tym sklepach internetowych z tzw.
dopalaczami. Rosnąca w szybkim tempie liczba sklepów oferujących substancje w
czystej postaci lub jako mieszanki skłania do objęcia tych alternatywnych narkotyków
kontrolą ustawową w celu przeciwdziałania zagrożeniu zdrowia publicznego. Wszystkie
zaproponowane do objęcia kontrolą ustawową środki odurzające mają działanie
psychoaktywne, wywierają wpływ na ośrodkowy układ nerwowy. W przypadku
substancji psychoaktywnych zaproponowanych do objęcia kontrolą ustawy wynika, że w
większości wchodzą one w skład produktów proponowanych w sklepach oferujących
tzw. dopalacze.
Podstawą światowej kontroli w obszarze środków odurzających, substancji
psychotropowych i prekursorów narkotykowych są trzy międzynarodowe Konwencje
Organizacji Narodów Zjednoczonych:
- Jednolita Konwencja o środkach odurzających z 1961 r. sporządzona w Nowym
Jorku dnia 30 marca 1961 r. zmieniona protokołem w 1971 r. (Dz. U. z 1966 r. Nr 45,
poz. 277 oraz z 1996 r. Nr 35, poz. 149),
- Konwencja o substancjach psychotropowych, sporządzona w Wiedniu dnia 21
lutego 1971 r. (Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 180),
27
- Konwencja Narodów Zjednoczonych o zwalczaniu nielegalnego obrotu środkami
odurzającymi i substancjami psychotropowymi sporządzona w Wiedniu dnia 20 grudnia
1988 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 15, poz. 69).
Zgodnie z art. 39 Jednolitej Konwencji o środkach odurzających z 1961 r.: Żadne
z postanowień niniejszej konwencji nie wyklucza przyjęcia i nie będzie uważane za
wykluczające przyjęcie przez Stronę surowszych i ściślejszych przepisów kontroli od
przepisów przewidzianych niniejszą konwencją, a w szczególności nie przeszkodzi
Stronie wymagać, by przetwory objęte Wykazem III lub środki odurzające objęte
Wykazem II były poddane wszystkim przepisom kontroli przewidzianym dla środków
odurzających objętych Wykazem I lub niektórym z tych przepisów, jeśli będzie to
uważała za konieczne albo pożądane dla ochrony zdrowia publicznego i dobrobytu.
Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż włączenie substancji
o udowodnionym negatywnym wpływie na organizm ludzki do wykazu środków
odurzających lub substancji psychotropowych jest właściwe i nie powinno wzbudzać
wątpliwości co do zgodności z prawem międzynarodowym.
Odnosząc się do regulacji Unii Europejskiej w sprawie środków odurzających
i substancji psychotropowych należy zauważyć, iż decyzja Rady 2005/387/WSiSW
z dnia 10 maja 2005 r. w sprawie wymiany informacji, oceny ryzyka i kontroli nowych
substancji psychoaktywnych (Dz. Urz. UE L 127 z 20.05.2005, str. 32), w istocie
ustanawia przede wszystkim mechanizm szybkiej wymiany informacji o nowych
substancjach psychoaktywnych, procedury ich identyfikowania i obejmowania kontrolą.
Jednakże jej art. 9 ust. 3 wyraźnie wskazuje, że żadne postanowienie niniejszej decyzji
nie stanowi przeszkody dla utrzymania lub wprowadzenia przez Państwo Członkowskie
na swoim terytorium wszelkich krajowych środków kontroli, jakie uzna za stosowne, po
zidentyfikowaniu przez Państwo Członkowskie nowej substancji psychoaktywnej.
Dlatego też, objęcie kontrolą ustawową substancji psychoaktywnych zaproponowane w
niniejszym projekcie ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, wydaje
28
się jedynym proporcjonalnym do zagrożenia zdrowia publicznego w Polsce środkiem
kontroli.
Zgodnie z otrzymaną ekspertyzą Narodowego Instytutu Leków związki JWH-007,
JWH-019, JWH-081, JWH-122, JWH-203, JWH-210, a także AM-694 i RCS-4 to
syntetyczne kannabinoidy.
Substancje te są wykrywane w mieszankach ziołowych, oferowanych podobnie w
sklepach internetowych i sklepach z tzw. produktami kolekcjonerskimi. Stanowią one
syntetyczne, czyli sztuczne dodatki dla mieszanek ziołowych, które w głównej mierze
odpowiadają za psychoaktywne działanie takich mieszanek. Po ich przyjęciu występują
efekty bardzo podobne do tych, które wywołują wprowadzone do organizmu produkty
konopi innych niż włókniste, takich jak ziele lub żywica (zwanych popularnie marihuaną
i haszyszem). Są to m.in. zmiana nastroju i samopoczucia, błogostan, euforia,
halucynacje, czasami depresja , apatia i urojenia. Następuje wzrost ciśnienia krwi,
tachykardia, przekrwienie gałek ocznych, zaburzenia koordynacji ruchowej, zawroty
głowy, zaburzenia uwagi, wysuszenia śluzówek. Zbliżone efekty działania są skutkiem
oddziaływania tych syntetycznych kannabinoidów na te same receptory co delta-9-
tetrahydrokannabinol (delta-9-THC), czyli składnik aktywny roślin konopi.
Zgodnie z otrzymaną ekspertyzą Katedry i Zakładu Farmakologii Doświadczalnej
i Klinicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego syntetyczne analogi
kanabinoidów są obecnie najczęściej stosowaną grupą środków uzależniających,
szczególnie u młodocianych i młodych dorosłych. Konsekwencją stosowania
kanabinoidów u młodocianych są trwałe modulacyjne zmiany neuroprzekaźnictwa,
szczególnie istotne dla aktywnej plastyczności neuronalnej charakteryzującej rozwijający
się mózg (Campolongo i wsp. 2009; Rubino i Parolaro 2008; Trezza i wsp. 2008).
Poważne zagrożenie stwarza stosowanie kanabinoidów przez kobiety w ciąży, co może
prowadzić do trwałego uszkodzenia mózgu w okresie życia płodowego
i wystąpienia objawów neuropsychiatrycznych (Jutras-Aswald i wsp. 2009; Spano i wsp.
2007; Trezza i wsp. 2008; Wang i wsp. 2006). Kanabinoidy, poza apatią i sennością
29
powodują upośledzenie koncentracji i pamięci, zaburzenia orientacji i osłabienie siły
mięśniowej. Wywierają działanie immunosupresyjne zwiększając podatność na
zakażenia. Stosowanie ich znacznie nasila ryzyko wypadków komunikacyjnych,
zwłaszcza przy równoczesnym spożywaniu alkoholu (Gonzalez-Wilhelm 2007; Jones i
wsp. 2008; Laumon i wsp. 2005; Ramaekers i wsp. 2004). Szczególnym zagrożeniem
jest znamienne zwiększenie rozwoju psychoz (schizofrenia) i chorób afektywnych
średnio o 40% (Nordentoft 2007; Moore i wsp. 2007).
Informacje o innych substancjach wprowadzonych do ustawy niniejszą nowelizacją:
Pochodne katynonu
4 –EMC, 4-MEC, 4-FMC, Metedron, Metamfepramone
Katynony to alkaloidy naturalnie występujące w afrykańskiej roślinie khat
(czuwaliczka jadalna). Strukturalnie zbliżone są do takich stymulantów jak np.
amfetamina czy efedryna
Efekty działania
Użytkownicy opisują efekty działania jako dość zbliżone do amfetaminy i ich
pochodnych (ATS) oraz do tabletek ekstazy (MDMA, MBDB). W niewielkich dawkach
katynony podnoszą nastrój, działają stymulująco i euforyzująco, wywołuje potrzebę
rozmawiania z innymi i ogólną otwartość do świata zewnętrznego; zmniejsza łaknienie.
Po zażyciu donosowo efekty działania pojawiają się prawie od razu.
Działania niepożądane
fizyczne: tachykardia (potocznie: kołatanie serca), podniesienie ciśnienia
tętniczego krwi, zgrzytanie zębami, szczękościsk, oczopląs, podrażnienie śluzówek
nosowych, pocenie się, uczucie fali zimna (bezpośrednio po zażyciu donosowo), ból
i zawroty głowy, bóle w klatce piersiowej, drżenie rąk, nudności, drgawki i konwulsje,
problemy z oddychaniem;
30
psychiczne: bardzo silna chęć zażycia kolejnych dawek, zaburzenie pamięci
krótkotrwałej, gonitwa myśli i spadek koncentracji, rozdrażnienie, bezsenność, niepokój
mogący nawet przejść w stany paranoidalne, huśtawka nastrojów, dysforia i stany
depresyjne, halucynacje i omamy.
Metylon
Substancja syntetyczna, psychoaktywna powodująca pobudzenie ruchowe,
euforię, niepokój, stany lękowe. Powoduje również skoki ciśnienia, nagłe przyspieszenie
akcji serca, uderzenia gorąca, bezsenność, wymioty. W skrajnych przypadkach stany
psychotyczne, rozpad osobowości.
Metylon występuje w produkcie "Hump".
Butylon
Substancja syntetyczna powodująca pobudzenie, euforię, intensyfikację odbioru
bodźców zewnętrznych. W wyniku używania Butylonu następuje podniesienie ciśnienia
krwi, halucynacje. Następnego dnia po zażyciu obniżona zdolność koncentracji, senność
albo drażliwość, zawroty głowy, obniżony nastrój.
Butylon występuje w produktach "Amphibia" i "Mojo".
Pochodne piperazyny
TFMPP, pFPP, MBZP.
Pochodne piperazyny to substancje syntetyczne, które działają pobudzająco na
ośrodkowy układ nerwowy, jednak ich siła działania jest wyraźnie mniejsza (około 10%
siły działania amfetaminy). Po dużych dawkach pojawiają się : zmęczenie, migreny,
skurcze mięśni, nudności, i wymioty
Pochodne Fenyloetyloaminy
2C-E, MDPEA, MDPV
31
Pochodne Fenyloetyloaminy wywołują działanie psychoaktywne, efekt euforii,
halucynacje intensyfikacja odbioru bodźców zewnętrznych, pobudzenie, bezsenność,
niepokój, przyspieszenie akcji serca, skoki ciśnienia tętniczego. W przypadku MDPV
powstaje syndrom podobny do syndromu metamfitaminowego objawiającego się
depresją, letargiem, bólem głowy i osłabieniem mięśni, niepokojem, hipotensją
z zawrotami głowy. Po dłuższym okresie używania mogą wystąpić silne bóle podbrzusza
związane z bólami nerek lub szczękościsk.
Inne związki chemiczne:
Fluoroamfetamina
Substancja syntetyczna, fluorowa pochodna amfetaminy. Substancja
psychoaktywna o działaniu stymulującym i słabym działaniu empatogennym.
Działania niepożądane objawiają się przyspieszoną akcją serca, brakiem łaknienia,
rozszerzeniem źrenic, podwyższonym ciśnieniem, szczękościskiem oraz bezsennością.
Naphyrone
Substancja syntetyczna, pochodna pyrovaleronu.
Jest substancją psychoaktywną o działaniu stymulującym. Powoduje euforię,
pobudzenie, słowotok, zwiększa percepcję.
Podnosi ciśnienie krwi, powoduje zwiększoną akcję serca, wymioty, halucynacje,
stany depresyjne i paranoiczne. Działa silniej od Mefedronu. Z tego powodu istnieje
duże ryzyko przedawkowania Naphyrone i wywołanie ostrych działań niepożądanych.
Od lipca 2010 roku jest substancją kontrolowaną w Wielkiej Brytanii.
Projekt ustawy zostanie notyfikowany Komisji Europejskiej, zgodnie z
wymaganiami przewidzianymi dla trybu pilnego.
Metylon występuje w produkcie "Hump".
Butylon występuje w produktach "Amphibia" i "Mojo".